مقدمه
پرندگان زینتی نیز مانند تمام جانداران دیگر، زمانی از روز را به نظافت شخصی اختصاص میدهند که یکی از ابعاد آن، میتواند جدا کردن پرهای بدن و مرتبکردن باقی آنها باشد؛ با این حال، اگر این رفتار شدتی بیش از حد معمول داشتهباشد میتواند یک بیماری قلمداد شود.
یکی از بیماریهای شایع و رایج در پرندگان خانگی و بهویژه طوطیسانان، پرکنی یا پرخوره است. در این شرایط، پرنده بنا به دلایل مختلفی شروع به کندن پرهای بدن خود میکند. این روند بعضاً تا جایی ادامه پیدا میکند که پرنده بهطور کامل برهنه میشود و در مواردی، حتی پوست بدن خود را نیز میکند و باعث ایجاد عفونت میگردد.
علل رایج پرکنی در پرندگان زینتی
بهطور کلی میتوان دلایل پرکنی را در سه رستهی «بیماریهای پوستی»، «بیماریهای سیستمیک» و «سایر عوامل» طبقهبندی نمود.
- بیماریهای پوستی:
- عفونت پاکسویروسی
- نئوپلاسم پوستی
- درماتیت و فولیکولیت باکتریایی (مانند ا. اورئوس)
- وضعیت نامناسب پرها: در این مورد در ادامهی نویسه بهطور مفصل صحبت میکنیم.
- استحمام نامناسب
- پُلیفولیکولیت
- آسیب یا تحریک پوستی
- حساسیت به غذا یا محیط
- انگلهای خارجی مانند جرب و شپش
- عفونت سیرکوویروسی
- بیماریهای سیستمیک:
- تغذیهی نامناسب: کمبود ویتامین آ، نیاسین، ریبوفلاوین، بیوتین، روی، متیونین، لیزین، آرژینین، اسید فولیک، ویتامین ای و سلنیوم، همگی میتوانند موجب بروز رفتار پرکنی شوند.
- ژیاردیوز
- انگلهای داخلی (مانند سستودها و نماتودها)
- کاندیدیوز گوارشی
- عفونت کلامیدیایی
- بیماریهای کلیوی و کبدی
- عفونت باکتریایی یا قارچی سرتاسریشده
- بیماریهای مفصلی-استخوانی؛ بهویژه اگر با درد همراه باشند.
- مسمومیت مزمن با فلزات سنگین
- سایر دلایل پرکنی:
- تمیزکردن پرها یا رفتارهای جنسی: این مورد، یکی از دلایل رایج صاحب پرنده به کلینیک است که رفتار طبیعی در پرنده را با پرکنی اشتباه میگیرد.
- تمیزکردن وسواسی پرها: این مورد در طوطیهای جوانی که در انزوا و به دور از باقی همنوعانشان رشد کرده باشند، شایعتر است.
- کلافگی جنسی
- عوامل روانی: بیحوصلگی، کلافگی، استرس و ترس، تغییر ناگهانی محیط زندگی، جلب توجه، حسادت، حضور پرنده یا موجود زندهی غریبه در محیط، انزوا، استرس جداشدن، تراکم بالای جمعیت در قفس و موارد مشابه، همگی از جمله عوامل روانی بروز پرکنی در پرنده هستند.
- رفتار لانهگزینی
ریزش پرهای پرندگان زینتی بدون رفتار پرکنی
در بعضی از موارد، پرنده اقدام به پرکنی نمیکند؛ ولی با ریزش شدید پرها و اصطلاحاً «برهنهشدن» پرنده مواجه هستیم. این مسأله، یکی از موارد مهمیاست که باید در تشخیص تفریقی و شرححالگیری مورد توجه دامپزشک قرار بگیرد. عوامل ریزش پر در پرندگان زینتی، بر اساس وضعیت پوستی پرنده به دو گروه تقسیمبندی میشوند:
- پوست پرنده سالم باشد:
- پرریزی طبیعی: در بعضی موارد، صاحبان نگران پرنده ممکن است پرریزی طبیعی پرنده را با حالت پاتولوژیک پرریزی اشتباه بگیرند.
- تولکبری خارج از موعد در اثر برنامهنوری یا غذایی نامناسب
- آسیب قبلی به فولیکولهای پر
- مراحل اولیهی عفونتهای سیرکوویروسی یا پُلیوماویروسی
- عوامل ژنتیکی (مانند کچلی ارثی در کوکاتیلها)
- چاقی مفرط
- عفونت سیستمیک بدون تظاهرات پوستی دیگر
- پوست پرنده آسیب دیده باشد:
- انگلهای خارجی (مانند نمیدوکوپتس)
- عفونت پُلیوماویروسی
- درماتیت قارچی
- درماتوفیتوز
- آبسه، تومور و گزانتوما
- پایودرما و درماتیتهای باکتریایی
- بیماریهای کبدی، کلیوی و کمکاری تیروئید
عوامل ایجادکننده ظاهر غیرطبیعی در پرهای پرندگان زینتی
همانطور که پیشتر نیز اشاره شد، عوامل عفونی و غیرعفونی میتوانند سبب بروز پرکنی شوند. یکی از عواملی که موجب بروز رفتار پرکنی میشود، جدا کردن پرهای با ظاهر نامناسب و غیرطبیعی توسط پرنده است. بهطور کلی، آسیبهای ظاهری پر را میتوان در 5 گروه طبقهبندی نمود:
- خطوط استرس: بیماری، استرس یا مشکلات تغذیهای
- شکستگی و آسیبهای مشابه: زخم، قفس نامناسب، کمبود ترکیبات معدنی و پرکنی پاتولوژیک
- وضعیت نامناسب پرها: عدم توانایی پرنده برای آراستن پرها، جرب، شپش، انگلهای داخلی، رطوبت پایین، برنامهی نوری نامناسب، آیروسولهای محیطی، استعمال دخانیات در محیط زندگی پرنده، سموم قارچی، بیماریهای سیستمیک و مشکلات تغذیهای
- دیستروفی پرها: عفونت سیرکوویروسی، عفونت مزمن پُلیوماویروسی، پلیفولیکولیت، بیماری Feather-Duster، سندرم چنگزنی
- تغییر رنگ پرها: مشکلات تغذیهای، بیماری کبدی، کمکاری تیروئید، تیروکسینتراپی، مراحل ابتدایی عفونت سیرکوویروسی، التهاب مزمن فولیکول پر