مقدمه
با وجود بهبود شرایط امنیت زیستی و برنامههای واکسیناسیون در سالهای گذشته، لارینگوتراکئیت عفونی هنوز هم در حال گسترش در مزارع مرغداری است. شواهد نشان میدهد که بسیاری از همهگیریهای اخیر، توسط ویروسهایی ایجاد شدهاست که مشابه با سویههای بهکاررفته در واکسنهای CEO هستند و بنابراین بیماری ناشی از این ویروس را لارینگوتراکئیت واکسنی مینامند.
لارینگوتراکئیت واکسنی یک بیماری حاد تنفسی است که عموماً ماکیان را درگیر میکند. ضررهای اقتصادی ناشی از این بیماری، در بسیاری از مناطق دنیا از اهمیت بالایی برخوردار است. با وجود تلاشهای صورت گرفته برای مهار بیماری از طریق اصول امنیت زیستی و واکسیناسیون، شیوع ناگهانی VLT هنوز هم یک معضل جدی در صنعت طیور بهشمار میرود. این بیماری در بعضی مناطق به فرم تکگیر مشاهده شدهاست؛ ولی در اکثر مرغداریها، بسیاری از مرغها را درگیر میکند و تا دو یا سه سال در آن منطقه باقی میماند.
واکسیناسیون علیه بیماری لارینگوتراکئیت
اصلیترین راه کنترل VLT، استفاده از واکسنهای نوترکیب با بیس آبلهای است که برای بیماری لارینگوتراکئیت عفونی کاربرد دارند. از دیگر راههای کنترل این بیماری، میتوان به واکسنهای جنینی و کشت سلولی اشاره کرد. در حال حاضر یک واکسن FP-LT، یک واکسن TCO و چندین واکسن CEO به صورت تجاری در بازار وجود دارد.
واکسنهای جنینی از طریق خوراکی و یا به صورت اسپری مورد استفاده هم قرار میگیرند؛ ولی بهترین راه تجویز این داروها به کمک قطرهچکان و به فرم قطرهی چشمی است. واکسن کشت سلولی تنها به صورت قطرهی چشمی استفاده میشود و واکسن FP-LT نیز در سنین حدود 8 هفتگی، به پردهی بال پرنده تلقیح میگردند. این واکسن فاقد ویروسهای زندهاست؛ بنابراین احتمال انتشار و انتقال بیماری به پرندگان دیگر، به حداقل خواهد رسید.
نقش واکسنهای جنینی بر همهگیری و انتشار بیماری
انجمن سلامت حیوانات ایالات متحدهی آمریکا در سال 2005 دستورالعملی را منتشر نمود که در آن به نقش واکسنهای CEO در انتقال بیماری اشاره شده است. متن این دستورالعمل به شرح زیر میباشد:
«شواهد حاکی از بررسیهای اپیدمیولوژیک و اپیدمی مولکولی، نشان میدهد که واکسنهای CEO با موارد بالینی ثبتشده از لارینگوتراکئیت واکسنی، مرتبط هستند. ایالتهایی که استفاده از این واکسن را محدود یا متوقف کردهاند، توانستهاند این بیماری را ریشهکن و یا کنترل نمایند. بنابراین، توصیه میشود که استفاده از واکسنهای CEO تنها زیر نظر دپارتمان محیطزیست ایالت انجام گردد و با کمیتهی سلامت صنعت مرغداری، هماهنگ شدهباشد. این دستورالعمل استفاده از واکسن CEO را ممنوع نمیکند؛ ولی در شرایط خاص، آن را محدود مینماید. همچنین، بهتر است این واکسن تنها به فرم قطرهی چشمی به پرنده تجویز گردد.
در مواردی که یک همهگیری VLT در ایالت رخ داده باشد، واکسن میتواند بدون کسب مجوزهای لازم مورد استفاده قرار بگیرد تا بیماری را کنترل نماید. در این شرایط، واکسن را میتوان به صورت خوراکی و اسپری نیز مورد استفاده قرار داد».
در مجموع، به نظر میرسد که سویههای به کار رفته در واکسن، به مرور زمان بیماریزا میشوند و همهگیریهای VLT را ایجاد میکنند. مشاهدات در کشورهای تایوان، ایرلند شمالی و استرالیا نشان میدهد که از زمان آغاز استفادهی گسترده از واکسنهای CEO، واکسنهای تخفیفحدتیافتهی ILT به مرور جایگزین سویههای وحشی ویروس شدهاند و درصد زیادی از همهگیریها را به خود اختصاص دادهاند. بهعنوان مثال، سویهی غالب بیماریزا در استرالیا از ترکیب دو سویهی SA2 و A20 به وجود آمدهاست.
علائم بالینی ناشی از بیماریزایی این سویهها، محدودیت خاصی ندارد و میتواند از خفیف تا فوقحاد را شامل شود. با این وجود، بسیاری از مرغداران ضرر احتمالی ناشی از این دست همهگیریها را به ضرر قطعی حاصل از عدم واکسیناسیون گله، ترجیح میدهند.
تشخیص بیماری
این بیماری، علائمی مشابه با بیماری اصلی دارد. بنابراین از مهمترین راههای تشخیص آن میتوان به مشاهدهی میکروسکوپی اجسام درونهستهای ویروس – به ویژه در بافت نای – و تست PCR اشاره کرد. وجود خون در ناحیهی نای، یک علامت بسیار مهم برای تشخیص اولیهی این بیماری است.
بیماری چشم بادامی
همانطور که پیشتر نیز اشاره شد، بیماری VLT میتواند فرمهای متفاوتی داشته باشد. حالت خفیف این بیماری با نام لارینگوتراکئیت خاموش یا بیماری چشم بادامی شناخته میشود. این فرم عموماً در اثر تجویز واکسنهای CEO و ایجاد عفونت نهفته به وجود میآید.
کنترل و پیشگیری از بیماری
با توجه به آنچه در این نگارهی کوتاه بیان شد، در حال حاضر به جز استفاده از واکسن و داروهای رایج برای ILT در شرایط رخداد همهگیری، اصلیترین راه پیشگیری از لارینگوتراکئیت واکسنی، جایگزین کردن واکسنهای FP-LT و TCO و محدود کردن استفاده از واکسنهای CEO خواهد بود.
